Meme kanseri olan kişilerin çoğunda ailede meme kanseri hikayesi yoktur. Meme kanserlerinin yaklaşık %5-10’u kalıtsaldır, anne ve babadan çocuğa aktarılan genlerle geçer.

Genler, hücrelerimizin kromozomlarında bulunan, kalıtsal karakterimizi taşıyıp ortaya çıkışını sağlayan ve nesilden nesile geçen partiküllerdir. Hücrelerin büyüme ve fonksiyonları için kullanım kılavuzu gibi düşünebilirsiniz. Olabilecek bir bozuklukta, hücre çoğalması veya fonksiyonları bozulabilir, bunun sonucunda hastalıklar ortaya çıkabilir.

Meme Kanseri Ve Genetik İlişkisinde BRCA1 ve BRCA2 Genleri

Kalıtsal meme kanserlerinin büyük kısmından BRCA1 (BReast CAncer) ve BRCA2 isimli genler sorumludur. Herkesde bu genler bulunur. BRCA genleri hücre hasarını onarır, meme, yumurtalık ve bazı diğer hücrelerin sağlıklı büyümelerinden sorumludur. Bu genlerde anormallik, yani mutasyon olduğunda meme, yumurtalık ve bazı diğer kanser riskleri artar. 10 kalıtsal meme kanserinden birinde BRCA mutasyonu saptanır.

Meme Kanseri Ve Genetik

Her BRCA mutasyonu saptanan kişide meme kanseri gelişmez. Ancak 100 kişinin yaklaşık  60 ila 80’i yaşam boyu meme kanseri olma riski taşır. Bu kişilerde daha genç yaşlarda kanser gelişmeye meyillidir ve her iki meme için de risk artmıştır.

BRCA mutasyonu saptanan kadınların meme, yumurtalık, kalın barsak, pancreas, ve melanoma riski de artmıştır.

BRCA mutasyonu olan erkeklerde de yine meme kanseri, prostat kanseri, sindirim sistemi ve cilt kanseri riskleri genel topluma göre yüksektir.

Diğer Meme Kanseri Genleri

Daha az görülse de, henüz BRCA1 ve BRCA2 kadar güçlü bilgilere sahip olmadığımız ancak meme kanserine neden olduğunu bildiğimiz başka genler de vardır. Yapılan çalışmalarla gün geçtikçe daha fazla bilgi ediniyoruz. PALB2, ATM, CHEK2, TP53 vb gibi. Ve artık daha yaygın kullandığımız panel test içinde bunları da test etmek mümkündür.

Kimlere Genetik Test Yapılmalı?

Öncelikle bilinmeli ki testi meme kanseri olan kişiye öneriyoruz. Mümkünse ailede hayatta olan en genç ve kanser tanısı alan kişiden başlanılmalıdır. Tamamen sağlıklı bireylerde kanser tarama testi olarak kullanımı doğru değildir. Ailede bilinen genetik anomali varsa, sağlıklı akrabalara yapılır.

Aşağıdaki durumlarda, genetik mutasyon olma ihtimali daha yüksektir:

  • 50 yaşın altında meme kanseri tanısı alan kişiler
  • Ailede aynı tarafta veya aynı kişide, meme ve yumurtalık kanseri öyküsü
  • Bir kişinin her iki memesinde meme kanseri olması veya triple negative denilen özellikte meme kanseri olması
  • Ailede birinci ve ikinci derece akrabalarda birden fazla meme kanseri ve/veya yumurtalık, kalın barsak, pancreas, prostat, mide, rahim kanseri, sarkom olması
  • Eskenazi soyundan olup, meme kanseri olan kişiler
  • Erkek meme kanseri olanlar
  • Ailede saptanmış olan meme kanseri geni bozukluğu

Aile bireylerinden birinde anormal meme kanseri geni saptanması sizde de olacağı anlamına gelmez.  Ancak, meme ve/veya yumurtalık kanseri açısından yüklü bir aile hikayesi olduğunda kalıtsal bir genetik anormallik olabileceğini düşünürüz.

Genetik Test Nasıl Yapılır?

Genetik test kan veya tükürükten yapılabilir. En yaygın olarak kan testi kullanılır. Kişi sadece bir tüp kan verir. Sonuçlar yaklaşık 3-4 haftada çıkar. Testin güvenilir, lisanslı bir laboratuarda yapılması önem taşır.

Meme Kanseri Ve Genetik

Genetik Test Sonucu Nasıl Değerlendirilir?

Test pozitif, negatif ya da belirsiz çıkabilir.

Genetik Testin Negatif Olması Ne Anlama Gelir?

Bugünkü bilgilerimiz dahilinde bilinen gen mutasyonu yok demektir. Ancak anlam olarak bize farklı şeyler ifade eder. Kişinin birinci derece akrabası meme kanseri ve BRCA mutasyonu var, sağlıklı kişide yok ise bu gerçek negatiftir. Bu kişiyi genel toplumdaki ortalama risk grubunda takip edebiliriz.

Ancak aile hikayesi yüklü ise, ve ailede mutasyon saptanmadıysa, kişide de saptanmadıysa, bu kişi yine yüksek riskli hasta protokolünde takiplerine devam eder. Bizim bilmediğimiz, henüz test edilemeyen, genetik anormallikler yine de olabilir.

Testin Pozitif Çıkması Ne Demektir?

Pozitif test kişide meme ve diğer kanserlere neden olabilecek, zararlı mutasyon saptanmış demektir. Diğer yandan pozitif test mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez, fakat risk çok yüksektir. BRCA mutasyonlu kişide kanser gelişsin ya da gelişmesin, kendi erkek ve kız çocuklarına bu geni aktarma olasılığı %50’dir.

Belirsiz Test Sonucu Nedir?

Üçüncü grup test sonucu ise önemi bilinmeyen variant dediklerimiz. Sonucun ne anlama geldiğini bilmediklerimiz. Evet bir anormallik görülmüş ama klinik karşılığının ne olduğu henüz bilinmiyor. Bu grupta tamamen bireysel kararlar verilir. Büyük kısmı ileride tekrar değerlendirilmek üzere, bilgi olarak veri bankasına eklenir. Bu bilgiler biriktikçe hangilerinin zararlı, hangilerinin etkisiz olduğu ortaya çıkacaktır.

Genetik Test Sonucu Pozitif Çıkan Kişide Risk Nasıl Azaltılır?

Pozitif sonuçta birkaç seçenek vardır. Tamamen kişiye özel karar verilir.

  1. Daha yoğun, yüksek riskli hasta grubunda tarama programına almak
  2. İlaçla koruma
  3. Koruyucu ameliyatlar

Örneğin BRCA1-BRCA2 mutasyonu saptanan sağlıklı bir kişide erken 30’lu yaşlarda ailesini kurması çocuk sahibi olması ve sonrasında koruyucu mastektomi (memelerin alınması), ve 40 yaş civarı koruyucu olarak yumurtalıkların alınması önerilebilir. Koruyucu mastektominin en az %95 koruyuculuğu vardır. Tabii bu süreç tamamlanana kadar (25 yaşından itibaren) yüksek riskli hasta protokolünde takiplerine devam edilmelidir.

Test sonucu pozitif ancak hasta koruyucu ameliyatları kabul etmiyorsa, riski kabul ederek yakın takibe alınabilir ya da aynı zamanda memeleri koruyucu tamoksifen denilen ilaç tedavisine başlayabilir. Ancak bu ilaç bilinen önemli yan etkiler içerir ve cerrahi kadar koruyucu değildir. Üstelik genellikle BRCA anomalili meme kanserleri hormonal ilaçlara duyarlı olmayabilirler.

Test öncesinde doğru bir genetik danışmanlık almak son derece önemlidir. Test sonuçlandığında gereğini yapmayı kabul etmeyecekseniz, testi yaptırmanızı önermem. Sonuç seçenekleri ve olası yaklaşımları baştan bilmek gerekir. Aksi halde sonrası hasta için de stresli bir süreç olmaktadır. Test ile birlikte sosyal sorunlar da yaşanabilir.